ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ
Με τον όρο ανδρική υπογονιμότητα, αναφερόμαστε στις καταστάσεις όπου ο ανδρικός παράγοντας ευθύνεται για την αποτυχία επίτευξης κύησης. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η ανδρική υπογονιμότητα ευθύνεται για τις μισές και πλέον περιπτώσεις ζευγαριών που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί, ενώ αφορά σε περίπου 7-10% των ανδρών. Το πλέον σύνηθες μέτρο εκτίμησης της ανδρικής γονιμότητας, αποτελεί η ποιότητα του σπέρματος, όπως αποτυπώνεται στην εξέταση του σπερμοδιαγράμματος.
Αίτια
Η ανδρική υπογονιμότητα μπορούν να οφείλεται σε προβλήματα παραγωγής και προβλήματα μεταφοράς σπέρματος. Αιτιολογικά, ποικίλοι παράγοντες είναι ικανοί να επηρεάσουν τη γονιμοποιητική ικανότητα ενός άνδρα.
Ορμονικές διαταραχές
Ενδοκρινολογικές παθήσεις που δύνανται να προκαλέσουν υπογονιμότητα, περιλαμβάνουν διαταραχές του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης, διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα και διαταραχές των επινεφριδίων. Ακόμη και αν τα επίπεδα των εξεταζόμενων ορμονών είναι φυσιολογικά, σε σπάνιες καταστάσεις υπάρχει η πιθανότητα συνδρόμων μη ευαισθησίας στα ανδρογόνα (AIS-Androgen Insensitivity Syndromes).
Προβλήματα των όρχεων
Στους όρχεις, υπό την επίδραση της τεστοστερόνης, παράγονται και ωριμάζουν τα σπερματοζωάρια. Οποιαδήποτε βλάβη στους όρχεις, είτε πρωτοπαθής, ή επίκτητη, είναι ικανή να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τη σπερματογένεση. Ένας ενδελεχής έλεγχος του ιατρικού ιστορικού είναι ικανός να αναδείξει καταστάσεις που μπορεί να σχετίζονται με μια ορχική βλάβη (κρυψορχία, λήψη φαρμάκων, παρωτίτιδα κ.α.). Παράλληλα, η κλινική εξέταση και ο υπερηχογραφικός έλεγχος θα ολοκληρώσουν το διαγνωστικό έλεγχο, εξετάζοντας για πιθανές φλεγμονές, δομικές ανωμαλίες ή νεοπλασίες. Στις περιπτώσεις όπου η αιτία της απουσίας σπερματοζωαρίων αποδοθεί στην μη παραγωγή αυτών από τους όρχεις, αναφερόμαστε σε μη αποφρακτική αζωοσπερμία.
Διαταραχές εκφορητικού συστήματος
Μετά την παραγωγή, τα σπερματοζωάρια μεταφέρονται στην επιδιδυμίδα, όπου η ωρίμανση τους ολοκληρώνεται. Μαζί με υγρό από τις σπερματοδόχες κύστεις και από τον προστάτη αδένα, συνιστούν το προϊόν της εκσπερμάτισης (σπέρμα). Ποικίλες συγγενείς παθήσεις με αποτέλεσμα ανωμαλίες ή απόφραξη του εκφορητικού συστήματος μπορούν σπανιότερα να προκαλέσουν προβλήματα στην οδό μεταφοράς του σπέρματος. Πιο συχνά, καταστάσεις όπως οι φλεγμονές και οι λοιμώξεις, αλλά και μετεγχειρητικές καταστάσεις, μπορεί να έχουν το αντίστοιχο αποτέλεσμα, με συνέπεια την αποτελεσματική μεν σπερματογένεση αλλά αναποτελεσματική μεταφορά του σπέρματος. Στις περιπτώσεις αυτές, η απουσία σπερματοζωαρίων στο σπερμοδιάγραμμα, αναφέρεται ως αποφρακτική αζωοσπερμία.
Στην κατηγορία των διαταραχών μεταφοράς του σπέρματος, ανήκουν και καταστάσεις κατά τις οποίες το σπέρμα παλινδρομεί στην ουροδόχο κύστη αντί να εξωθηθεί προς την ουρήθρα (λήψη φαρμάκων, διουρηθρικές επεμβάσεις), αλλά και καταστάσεις κατά τις οποίες η φυσιολογική εξώθηση παρεμποδίζεται (στενώματα ουρήθρας, υποσπαδίας).
Λοιμώξεις-φλεγμονές-ανοσοβιολογικοί παράγοντες
Γνωρίζουμε σήμερα πως οι λοιμώξεις από μικροοργανισμούς αποτελούν μία από τις συνηθέστερες αιτίες ενός επηρεασμένου σπερμοδιαγράμματος. Το γεγονός αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η λοίμωξη του ουροποιογεννητικού μπορεί να μην εκδηλώσει συμπτώματα στον άνδρα. Την ίδια στιγμή, οι συμβατικές εξετάσεις, όπως η απλή καλλιέργεια ούρων, δεν είναι επαρκείς στη διάγνωση της λοίμωξης. Η σωστή καθοδήγηση προς τις εξειδικευμένες εξετάσεις που απαιτούνται για την ανίχνευση των μικροβίων που αποδεδειγμένα επηρεάζουν τις παραμέτρους ενός σπερμοδιαγράμματος και η λήψη της κατάλληλης αγωγής, είναι ένα σημαντικό βήμα προς το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Σπανιότερα, ανιχνεύονται αντισπερματικά αντισώματα (ASA-Anti-Sperm Antibodies), τα οποία φαίνεται ότι ευθύνονται για το 12-13% των διαγνωσμένων περιπτώσεων υπογονιμότητας σε άνδρες. Παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη αυτοαντισωμάτων αποτελούν μεταξύ άλλων οι λοιμώξεις, το τραύμα, η ανοσοκαταστολή, η κιρσοκήλη και οι νεοπλασίες.
Κιρσοκήλη
Με τον όρο κιρσοκήλη, αναφερόμαστε στην ελικοειδή διόγκωση του φλεβικού δικτύου του όρχεως, το οποίο ανεπαρκεί. Συνήθως, για ανατομικούς λόγους, η κιρσοκήλη εμφανίζεται αριστερά. Η κιρσοκήλη μπορεί να προκαλεί ήπια συμπτώματα (βάρος, ενόχληση), να εμποδίσει τη φυσιολογική ανάπτυξη του όρχι και να επηρεάσει τη σπερματογένεση. Η κιρσοκήλη έχει επίσης συσχετιστεί με διαταραχές στο γενετικό υλικό των σπερματοζωαρίων, κατάσταση που αντιστρέφεται μετά τη διόρθωσή της. Σε πολλές περιπτώσεις η κιρσοκήλη διαγιγνώσκεται μόνο με τον ηπερηχογραφικό έλεγχο του οσχέου (υποκλινική κιρσοκήλη). Γνωρίζουμε πως κιρσοκήλη εμφανίζεται στο 15% του συνόλου των ανδρών, ποσοστό που αυξάνεται στο 35% των υπογόνιμων ανδρών. Η θεραπεία της κιρσοκήλης είναι χειρουργική, με τη μέθοδο της μικροχειρουργικής να αποτελεί την πλέον αποτελεσματική και αποδεκτή μέθοδο.
Σεξουαλική δυσλειτουργία
Η σεξουαλική δυσλειτουργία, αποτελεί μια κλινική οντότητα που περιλαμβάνει τη στυτική δυσλειτουργία και τις διαταραχές εκσπερμάτισης. Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι οποιοδήποτε από τα ανωτέρω προβλήματα, μπορεί να οδηγήσει δευτερογενώς σε καταστάσεις υπογονιμότητας, εφόσον διαταράσσεται η φυσιολογική ερωτική επαφή και η εναπόθεση του σπέρματος στον κόλπο. Τα προβλήματα στύσης, οι σεξουαλικές συνήθειες και ο χρόνος αποχής, η πρόωρη ή καθυστερημένη εκσπερμάτιση, αποτελούν σημαντικές παραμέτρους που συχνά δεν εξετάζονται στον έλεγχο του υπογόνιμου άνδρα.
Συστηματικά νοσήματα
Ποικίλα συχνά και σχετικά κοινά συστηματικά νοσήματα, επηρεάζουν σε άλλοτε άλλο βαθμό τη γονιμοποιητική ικανότητα του άνδρα. Ο σακχαρώδης διαβήτης, το μεταβολικό σύνδρομο και η παχυσαρκία, τα ηπατολογικά προβλήματα, η νεφρική ανεπάρκεια και μια μεγάλη σειρά επιπλέον κλινικών προβλημάτων, πρέπει να αξιολογηθούν κατάλληλα ώστε να εκτιμηθεί η βαρύτητα της επίδρασής τους στη γονιμότητα.
Περιβαλλοντικοί παράγοντες
Η κατηγορία αυτή -που στις μέρες μας γίνεται όλο και πιο συχνή- περιλαμβάνει την ατμοσφαιρική μόλυνση, την έκθεση σε ακτινοβολία, το κάπνισμα, την έκθεση σε χημικές ουσίες (οργανικούς διαλύτες, πλαστικά, PVC, φυτοφάρμακα, εντομοκτόνα, προσθετικά τροφίμων, αποψυκτικά, μελάνια, χρώματα, αρώματα, φωτογραφικά υγρά, κλπ.), την εκτεταμένη χρήση φαρμάκων και το επίμονο σωματικό και ψυχολογικό stress.
Φάρμακα όπως η σιμετιδίνη, η νιτροφουραντοϊνη, η αλλοπουρινόλη, η ερυθρομυκίνη, η τετρακυκλίνη, η γενταμυκίνη και η κυκλοσπορίνη μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στη σπερματογένεση. Αρνητική επίπτωση στην ποιότητα του σπέρματος και/ή στη λειτουργία του, έχει αναφερθεί ότι επιφέρει η σουλφασαλαζίνη (αντιφλεγμονώδες για τις φλεγμονές του παχέος εντέρου) και το αντιβιοτικό νιτροφουραντοΐνη.
Επίσης, γνωστά αντιψυχωτικά φάρμακα, όπως η χλωροπρομαζίνη, η αλλοπεριδόλη και η θειοριδαζίνη, αντικαταθλιπτικά όπως η αμιτριπτυλίνη, η ημιπραμίνη, η φλουοξετίνη, η παροξετίνη, και η σερτραλίνη, καθώς και αντιϋπερτασικά όπως η γουανεθιδίνη, η πραζοσίνη, η φαινοξυβενζαμίνη, η φαιντολαμίνη και η ρεσερπίνη, πιθανόν σχετίζονται με την πρόκληση στυτικών δυσλειτουργιών και επιφέρουν ανικανότητα.
Αντιμετώπιση
Οι θεραπευτικές επιλογές, αντίθετα από ότι οι περισσότεροι νομίζουν, όπως γίνεται κατανοητό και από τις αιτίες που την προκαλούν, είναι πολλές και διαφορετικές και μπορούν να αποτελέσουν την λύση για το υπογόνιμο ζευγάρι. Αν και κάποιοι παράγοντες δύσκολα μπορεί να αλλάξουν, η κατάλληλη καθοδήγηση και η χρήση φαρμάκων (αντιβιοτικά, ορμόνες), όπου αυτά ενδείκνυνται, αλλά και αντιοξειδωτικών ουσιών καθώς και οι χειρουργικές παρεμβάσεις, μπορούν να προσφέρουν μόνιμη, έγκυρη και αποτελεσματική θεραπευτική λύση στον άνδρα με προβλήματα γονιμότητας. Ταυτόχρονα, η αλλαγή κάποιων συνηθειών της καθημερινότητας μπορούν να συμβάλλουν και αυτές στην βελτίωση των παραμέτρων του σπέρματος. Η στενή συνεργασία μεταξύ του ανδρολόγου και του ζευγαριού με προβλήματα γονιμότητας, είναι σε θέση να δημιουργήσει τις βέλτιστες συνθήκες για την επίτευξη μιας εγκυμοσύνης.
ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ
Τι είναι η κιρσοκήλη ;
Κιρσοκήλη ονομάζεται η κιρσοειδής διεύρυνση των φλεβών του όρχεως. Η κιρσοκήλη στο 90% των περιπτώσεων εμφανίζεται αριστερά, ενώ στο 10% είναι αμφοτερόπλευρη. Aποτελεί τη συχνότερη αιτία ανδρικής υπογονιμότητας.
Πού οφείλεται ;
Πρόκειται για μια σχετικά συχνή πάθηση, που εμφανίζεται σε νέους άνδρες στις ηλικίες μεταξύ 15 και 25 ετών. Από τους άνδρες με πρόβλημα στειρότητας, το 40% έχουν ιστορικό κιρσοκήλης .Η πάθηση οφείλεται σε ανεπάρκεια των βαλβίδων, που υπάρχουν μέσα στις φλέβες και κανονικά επιτρέπουν τη ροή του αίματος μόνο από την περιφέρεια προς το κέντρο, ενώ όταν ανεπαρκούν το αίμα μπορεί να παλινδρομεί από τις μεγαλύτερες προς τις μικρότερες φλέβες, πράγμα που έχει ως συνέπεια την κιρσοειδή διεύρυνση.
Πολύ σπάνια, μπορεί να οφείλεται σε πίεση των σπερματικών φλεβών από κάποιον όγκο του νεφρού. Για τον λόγο αυτό πάντα γίνεται έλεγχος της κοιλιακής χώρας με υπερηχογράφημα.
Ποια είναι τα συμπτώματα και οι επιπτώσεις της κιρσοκήλης;
Συνήθως ο άνδρας ανακαλύπτει την πάθηση στα πλαίσια διερεύνησης λόγω υπογονιμότητας. Τα συνηθέστερα συμπτώματα που εκδηλώνει μικρός αριθμός πασχόντων είναι αίσθημα βάρους στους όρχεις και ήπιος πόνος. Σε μεγάλες κιρσοκήλες ο άνδρας μπορεί να αισθάνεται πόνο ή τράβηγμα στον όρχι, ιδίως μετά τη σεξουαλική επαφή ή την έντονη σωματική δραστηριότητα.
Σπανιότερα μπορεί να διακρίνει τις διογκωμένες φλέβες πάνω από τον όρχι ή και να τις ψηλαφήσει σαν “σακούλι με σκουλήκια”. Οι όρχεις μπορεί να έχουν μειωμένο μέγεθος λόγω ατροφίας.
Ποιές ειναι οι επιπτώσεις ;
Οι επιπτώσεις της κιρσοκήλης στον οργανισμό αφορούν κυρίως την σπερματογένεση. Η ποιότητα του σπέρματος βλάπτεται με τρόπο σύνθετο και σε πολλές πτυχές άγνωστο. Η άποψη που επικρατεί είναι ότι η αυξημένη θερμοκρασία του όρχι λόγω της παραμονής στάσιμου αίματος είναι η κυριότερη αιτία. Άλλη αιτία που έχει προταθεί για τη βλαπτική επίδραση της κιρσοκήλης στη σπερματογένεση είναι η παλινδρόμηση τοξικών μεταβολιτών από τη νεφρική φλέβα. Οι παράμετροι του σπέρματος που κυρίως επηρεάζονται είναι η κινητικότητα και η μορφολογία και ο αριθμός των σπερματοζωαρίων.
Πώς γίνεται η διάγνωση της κιρσοκήλης ;
Επειδή η επίδραση της κιρσοκήλης είναι βαθμιαία, η έγκαιρη διάγνωση της πάθησης καθώς και η διάγνωση της υποκλινικής κιρσοκήλης (αυτής δηλαδή που δεν έχει δώσει πλήρη συμπτωματολογία) είναι πολύ σημαντική για την θεραπεία της νόσου. Είναι ενδεικτικό ότι, στους ενήλικες, μετά την θεραπεία παρατηρείται σημαντική βελτίωση του σπερμοδιαγράμματος στο 85% των ασθενών με μικρή και μεσαία κιρσοκήλη, ενώ στους ασθενείς με μεγάλη κιρσοκήλη το ποσοστό αυτό πέφτει στο 50%.
Η φυσική εξέταση αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο στη διάγνωση της κιρσοκήλης.
Επισκοπείται αρχικά το όσχεο για την εκτίμηση του μεγέθους των όρχεων και την ύπαρξη ορατών κιρσοειδώς διατεταμένων φλεβών. Στη συνέχεια ψηλαφούνται οι όρχεις για την εκτίμηση και πάλι του μεγέθους καθώς και της σύστασής τους, όπως και οι σπερματικοί τόνοι για τον έλεγχο ψηλαφητής κιρσοκήλης και της εκτίμησης του βαθμού αυτής. Η εξέταση γίνεται σε ύπτια και σε όρθια θέση, καθώς και με δοκιμασία Valsava (ο ιατρός ζητάει από τον ασθενή να αυξήσει την ενδοκοιλιακή πίεση).
Η διαγνωστική προσέγγιση συμπληρώνεται με ένα ειδικό υπερηχογράφημα οσχέου (Doppler οσχέου), όπου γίνονται ορατές οι φλέβες, μετράται η διάμετρός τους και φαίνεται η πλήρωσή τους με αίμα που λιμνάζει και παλινδρομεί, δημιουργώντας τη φλεβική συμφόρηση του όρχεως. Με το έγχρωμο Doppler θα γίνει επιβεβαίωση μιας αμφίβολης περίπτωσης, ενώ θα διαγνωσθεί και η υποκλινική κιρσοκήλη.
Το επόμενο βήμα είναι το σπερμοδιάγραμμα που αποτελεί τη βασική εργαστηριακή εξέταση για τον έλεγχο της γονιμότητας του άνδρα. Η ποσοτική και ποιοτική ανάλυση του σπέρματος θα μας δώσει πολύτιμες πληροφορίες για την ικανότητα προς γονιμοποίηση και τεκνοποίηση του ασθενούς.
Πώς αντιμετωπίζεται η κιρσοκήλη ;
Η αντιμετώπιση της κιρσοκήλης είναι αποκλειστικά χειρουργική. Η αρχή της χειρουργικής θεραπείας είναι η διακοπή της κυκλοφορίας των σπερματικών φλεβών. Έχουν περιγραφεί και εφαρμοσθεί κατά καιρούς διάφορες χειρουργικές τεχνικές για τη διόρθωση της κιρσοκήλης.
Με κλασσική χειρουργική αποκατάσταση (σε διάφορες παραλλαγές)
Με λαπαροσκοπική χειρουργική αποκατάσταση
Με έγχυση σκληρυντικών ουσιών στο δίκτυο της έσω σπερματικής φλέβας.
Η μέθοδος η οποία έχει επικρατήσει είναι η μικροχειρουργική αποκατάσταση των σπερματικών φλεβών
Η διόρθωση της κιρσοκήλης εξασφαλίζει τη διατήρηση της ποιότητας του σπέρματος ή τη βελτίωσή του όταν υπάρχουν διαταραχές οφειλόμενες στην πάθηση. Τα αποτελέσματα της επέμβασης θα φανούν στο σπερμοδιάγραμμα τέσσερις με έξι μήνες μετά το χειρουργείο.
ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
Νόσημα ή σύμπτωμα;
Αιτίες
Η στυτική δυσλειτουργία μπορεί να οφείλεται σε ελαττωμένη αιματική παροχή στα σηραγγώδη σώματα (αρτηριακή ανεπάρκεια), σε αδυναμία συγκράτησης του αίματος στο εσωτερικό των σηραγγωδών σωμάτων (φλεβική διαφυγή), είτε σε συνδυασμό των παραπάνω. Τα αίτια που μπορεί να οδηγήσουν σε κάτι τέτοιο μπορεί να είναι:
ΑΓΓΕΙΑΚΑ
Αρτηριακή υπέρταση, αθηρωμάτωση των αγγείων, βλάβες στα αγγεία που τροφοδοτούν το πέος και καρδιολογικά προβλήματα. Θεωρείται μάλιστα, ότι η στυτική δυσλειτουργία αποτελεί πρόδρομο σύμπτωμα , εμφανίζεται δηλαδή νωρίτερα, της στεφανιαίας νόσου και ενός πιθανού εμφράγματος του μυοκαρδίου.
ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ
Η λειτουργία του πέους ελέγχεται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Οποιαδήποτε αιτία, νόσημα ή φαρμακευτική αγωγή που επηρεάζει την λειτουργία του συστήματος αυτού, είναι πιθανό να οδηγήσει σε στυτική δυσλειτουργία.
Τέτοιες αιτίες μπορεί να είναι η σκλήρυνση κατά πλάκας, η νόσος Parkinson, το Alzheimer, η διαβητική νευροπάθεια, οι κακώσεις της σπονδυλικής στήλης π.χ. από τροχαία ατυχήματα και η χρήση νευροληπτικών φαρμάκων (αγχολυτικά, ηρεμιστικά, υπναγωγά κ.α.).
ΟΡΜΟΝΙΚΑ
Ολόκληρος ο σεξουαλικός κύκλος (επιθυμία, διέγερση, στύση, εκσπερμάτιση, οργασμός), βρίσκεται κάτω από τον απόλυτο έλεγχο των σεξουαλικών ορμονών. Η τεστοστερόνη, η προλακτίνη, οι ορμόνες του θυρεοειδούς, παίζουν σημαντικό ρόλο στην λειτουργία της στύσης. Είτε οφείλονται σε δυσλειτουργία των αντίστοιχων οργάνων, των όρχεων, του θυρεοειδούς αδένα, των επινεφριδίων και του ήπατος, είτε σε κεντρική διαταραχή της παραγωγής τους σε επίπεδο κεντρικού νευρικού συστήματος, είτε δυστυχώς στην φυσιολογική ελάττωση των επιπέδων, κυρίως της τεστοστερόνης με την αύξηση της ηλικίας (ανδρόπαυση), η ελάττωση των επιπέδων τεστοστερόνης που ο οργανισμός μπορεί να χρησιμοποιήσει (βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη), είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε διαταραχές στύσης, επιθυμίας, εκσπερμάτισης, οργασμού, γονιμότητας και συστηματικές μεταβολικές διαταραχές.
ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ
Η συγκεκριμένη συστηματική διαταραχή του οργανισμού χαρακτηρίζεται από διαταραχές της χοληστερόλης, των λιπιδίων, του μεταβολισμού της γλυκόζης (σακχαρώδης διαβήτης) υπέρταση και κοιλιακή παχυσαρκία. Το μεταβολικό σύνδρομο αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση της στυτικής δυσλειτουργίας στον σύγχρονο άνδρα, καθώς συνδυάζεται όχι μόνο με ιατρικούς παράγοντες αλλά και χαρακτηριστικά του σύγχρονου τρόπου ζωής π.χ. την καθιστική ζωή και έλλειψη άσκησης. Στο κέντρο του μεταβολικού συνδρόμου βρίσκεται πάλι η έλλειψη τεστοστερόνης.
ΦΑΡΜΑΚΑ
Αντιϋπερτασικα, στατίνες, νευροληπτικά, αντικαταθλιπτικά, αντιρετροϊκά, αντικαρκινικά είναι φάρμακα που μπορεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο να προκαλέσουν την εμφάνιση της στυτικής δυσλειτουργίας. Επειδή όμως τα περισσότερα από αυτά είναι φάρμακα που συχνά είναι εντελώς απαραίτητα για την υγεία και την επιβίωση του άνδρα, η ρύθμισή τους πρέπει να γίνεται με την σύμφωνη γνώμη και την συνεργασία του αντίστοιχου γιατρού και του ανδρολόγου.
Ειδική αναφορά θα πρέπει να γίνει στην χρήση αναβολικών φαρμάκων, η οποία έχει μεγάλη πιθανότητα να προκαλέσει την εμφάνιση στυτικής δυσλειτουργίας, σοβαρών διαταραχών γονιμότητας και την εμφάνιση καρκίνου.
ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ
Πολλές χειρουργικές επεμβάσεις, αρκετές από τις οποίες είναι πολύ συχνές, είναι πιθανό να οδηγήσουν σε στυτική δυσλειτουργία, συχνά μη αναστρέψιμη, ακόμη και μετά την εφαρμογή προληπτικά προστατευτικών πρωτοκόλλων ή μετά την εφαρμογή στρατηγικών αποκατάστασης. Ενδεικτικά, η ριζική προστατεκτομή (η αφαίρεση του προστάτη λόγω κακοήθειας) και τα χειρουργεία της ελάσσονος πυέλου (πχ για καρκίνο παχέος εντέρου), έχουν ισχυρή πιθανότητα εμφάνισης στυτικής διαταραχής.
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ
Ειδική αναφορά πρέπει να γίνει στη σχέση στυτικής δυσλειτουργίας και σακχαρώδους διαβήτη. Θα πρέπει να είναι όμως ξεκάθαρο από την αρχή ότι δεν είναι απαραίτητο ο άνδρας με σακχαρώδη διαβήτη να εμφανίσει και διαταραχή της στύσης. Αυτό εξαρτάται από τα επίπεδα ρύθμισης του διαβήτη, από την ύπαρξη επιπλέον προβλημάτων υγείας, από το είδος των φαρμάκων που χρησιμοποιεί, από την ύπαρξη της ερωτικής επιθυμίας. Είναι αλήθεια ότι ο σακχαρώδης διαβήτης δυνητικά μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα αγγεία και τα νεύρα του οργανισμού, διαταραχές τεστοστερόνης, διαταραχές στην ανατομία του πέους (πχ νόσος Peyronie) αλλά και ένα έντονο ψυχολογικό φορτίο, λόγω της χρονιότητας του νοσήματος στον άνδρα.
ΑΓΧΟΣ
Τελευταίο στην σειρά αλλά όχι τελευταίο σε σημαντικότητα, βρίσκεται το άγχος. Πρέπει να τονισθεί ότι το άγχος είναι μία φυσιολογική κατάσταση ομοιόστασης του οργανισμού, ένας τρόπος άμυνας και προσαρμογής σε στρεσογόνα ερεθίσματα. Όταν αυτό υπερβαίνει κάποια επίπεδα ή όταν διαταράσσεται ο τρόπος με τον οποίο ο άνδρας το αντιμετωπίζει, ενεργοποιείται ένα σύστημα που ονομάζεται stress system.
Διαγνωστικός έλεγχος
Ο βασικός διαγνωστικός έλεγχος περιλαμβάνει:
Ιατρικό και σεξουαλικό ιστορικό. Πως, πότε, υπό ποιες συνθήκες εμφανίστηκε το πρόβλημα.
Κλινική εξέταση, ιδιαίτερα των έξω γεννητικών οργάνων, μαστών και προστάτη.
Δυναμικό υπερηχογράφημα (triplex) πέους με πρόκληση στύσης.
Ορμονικός έλεγχος βιοδιαθέσιμης τεστοστερόνης και προλακτίνης. Πρόκειται για έναν απλό, ανώδυνο και γρήγορο εργαστηριακό έλεγχο που μπορεί να αναγνωρίσει την αιτία για το μεγαλύτερο ποσοστό της στυτικής δυσλειτουργίας σε έναν άνδρα. Κατά περίπτωση και ανάλογα με το ιατρικό ιστορικό ή τα ευρήματα από τον προηγούμενο έλεγχο, συμπληρωματικές εξετάσεις μπορεί να κριθούν απαραίτητες. Τέτοιες μπορεί να είναι: Απεικονιστικός και βιοχημικός έλεγχος του προστάτη, καρδιολογικός έλεγχος και echo καρδιάς, απεικονιστικός έλεγχος μεγάλων αγγείων και triplex αγγείων κάτω άκρων, ειδικός ενδοκρινολογικός έλεγχος.
Θεραπεία
Θεραπευτικές επιλογές μπορεί να είναι:
▪ Φάρμακα από το στόμα:
Οι αναστολείς φωσφοδιεστεράσης, επί του παρόντος, αποτελούν μια εξαιρετική επιλογή για την αντιμετώπιση και την θεραπεία της στυτικής δυσλειτουργίας. Ο τρόπος όμως χορήγησης (συνεχιζόμενη ή κατά επίκληση χορήγηση), ο συνδυασμός τους με άλλα φάρμακα, το χρονικό «παράθυρο» χορήγησης και οι παρενέργειές τους, προϋποθέτουν βαθιά γνώση, εμπειρία και προσοχή από τον γιατρό.
▪ Ενδοπεϊκές ενέσεις:
Η συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση αν και έχει δεχθεί μεγάλη κριτική, αποτελεί αναμφίβολα ένα ισχυρό και αποτελεσματικό θεραπευτικό μέσο στην αντιμετώπιση της στυτικής διαταραχής. Αν και πολύ συχνά αναφέρεται σαν θεραπευτικό μέσο δεύτερης γραμμής, μερικές φορές αποτελούν την πρώτη αγωγή που χορηγείται στους άνδρες π.χ. μετά την ριζική προστατεκτομή για καρκίνο του προστάτη ή όταν ο άνδρας βρίσκεται αντιμέτωπος με εξαιρετικά υψηλά επίπεδα άγχους, τα οποία επιδρούν με τον πλέον αρνητικό τρόπο στο μηχανισμό της στύσης.Στις μέρες μας, οι ενδοπεϊκές ενέσεις γίνονται με ανώδυνο τρόπο, με πολύ χαμηλά ποσοστά παρενεργειών, ενώ ο ασθενής εκπαιδεύεται να τις κάνει μόνος του, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο τον αυθορμητισμό στην ερωτική του ζωή που στο παρελθόν αποτελούσε και τον κύριο ανασταλτικό παράγοντα για την χρήση τους.
▪ Κρουστικά κύματα:
Η μέθοδος αυτή (LiST, Low-intensity Shockwave Therapy) αποτελεί ό,τι νεότερο στην θεραπεία της στυτικής δυσλειτουργίας. Η τεχνική αυτή βασίζεται στην θεωρία της νεοαγγειογέννεσης, σύμφωνα με την οποία η μετάδοση ενέργειας με τη μορφή των κρουστικών κυμάτων, οδηγεί στην ενεργοποίηση ενός μηχανισμού, για την απελευθέρωση αυξητικών παραγόντων και τη δημιουργία νέων αγγείων, για την θεραπεία της γενεσιουργού αιτίας του προβλήματος. Η τεχνική αυτή χρησιμοποιείται με επιτυχία εδώ και αρκετά χρόνια στην καρδιοχειρουργική, ενώ στην ανδρολογία έχει βρει τον δρόμο της τα τελευταία 4-5 χρόνια με μεγάλη επιτυχία, πάντα σε συγκεκριμένους και επιλεγμένους ασθενείς για τους οποίους υπάρχουν οι κατάλληλες ενδείξεις, όπως εξάλλου σε κάθε ιατρική πράξη. Τα δεδομένα και η κλινική εμπειρία, έχουν αποδείξει ότι τα κρουστικά κύματα είναι σε θέση να βελτιώσουν σε σημαντικό βαθμό τη στυτική δυσλειτουργία, έχουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα μετά από επεμβάσεις που έχουν επηρεάσει τη στύση και μπορεί να δημιουργήσουν τις συνθήκες ώστε ένας άνδρας στον οποίο η αγωγή με φάρμακα από το στόμα να ξαναγίνει αποτελεσματική. Η θεραπεία των κρουστικών κυμάτων είναι αθροιστική, ενώ παράλληλα έχει μακρόχρονη δράση.
▪ Χειρουργική αντιμετώπιση:
Η χειρουργική αντιμετώπιση της στυτικής δυσλειτουργίας αποτελεί εδώ και χρόνια την τελική λύση στο πρόβλημα της στυτικής δυσλειτουργίας, ενώ συχνά αποτελεί τη μόνη λύση σε ασθενείς οι οποίοι δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ακολουθήσουν φαρμακευτική αγωγή. Οι χειρουργικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται είναι δύο:
• Τοποθέτηση πεϊκής πρόθεσης: Στο χειρουργείο της πεϊκής πρόθεσης, τοποθετούνται εντός των σηραγγωδών σωμάτων (των κυλίνδρων που πληρούνται με αίμα κατά τη φυσιολογική στύση), δύο κύλινδροι από ειδικό συνθετικό υλικό. Οι κύλινδροι αυτοί μπορεί να είναι ημιάκαμπτοι, οπότε και η στύση ευοδώνεται με την χειροκίνητη αλλαγή της θέσης του πέους. Διαφορετικά, μπορεί να επιλεγεί η χρήση κυλίνδρων οι οποίοι γεμίζουν με υγρό μέσο, με τη βοήθεια μιας αντλίας η οποία είναι τοποθετημένη στο όσχεο, πίσω από τους όρχεις. Στη δεύτερη περίπτωση, η εικόνα του πέους σε στύση και χάλαση, προσομοιάζει στο μεγαλύτερο βαθμό τη φυσιολογική μορφή και λειτουργία. Η εκσπερμάτιση και ο οργασμός του άνδρα παραμένουν αμετάβλητες αν όχι βελτιούμενες παραμέτρους, μια και πολλοί ασθενείς επιτυγχάνουν καλύτερο έλεγχο της εκσπερμάτισης τους. Η τοποθέτηση πραγματοποιείται με χειρουργείο ημέρας και ο ασθενής εξέρχεται του νοσοκομείου την ίδια μέρα ή το αργότερο την άλλη μέρα το πρωί.
• Αγγειοχειρουργική του πέους: Η αγγειοχειρουργική του πέους αποτελεί ένα από τα τελευταία όπλα στην αντιμετώπιση της στυτικής δυσλειτουργίας. Στην περίπτωση αυτή ανάλογα με τον ασθενή ή αυξάνεται η παροχή αίματος στο πέος μέσω της τοποθέτησης stunt στα τροχοφόρα αγγεία του οργάνου, είτε με χειρουργικό τρόπο διακόπτεται η λανθασμένη ή νοσούσα απορροή αίματος από το πέος μέσω του φλεβοαποφρακτικού μηχανισμού.
ΠΡΟΩΡΗ ΕΚΣΠΕΡΜΑΤΙΣΗ
Πώς προκαλείται η εκσπερμάτιση;
Η εκσπερμάτιση είναι επακόλουθο σεξουαλικού ερεθισμού και, στους περισσότερους άντρες, συμβαίνει περίπου 4-10 λεπτά μετά απο τη διέγερση και τη στύση, συγχρόνως με τον οργασμό. Η εκσπερμάτιση ελέγχεται κατά κύριο λόγο από το κεντρικό νευρικό σύστημα και τελευταία επιστημονικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι αποτελεί περισσότερο νευροβιολογικό και λιγότερο ψυχολογικό φαινόμενο.
Η διαδικασία εκσπερμάτισης ρυθμίζεται κεντρικά απο τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό μέσω ενός μεγάλου αριθμού νευροδιαβιβαστών, όπως η σεροτονίνη (5-HT), η ντοπαμίνη, η ωκυτοκίνη και άλλους. Πλήθος δεδομένων συνηγορούν υπέρ του ότι η σεροτονίνη, και συγκεκριμένα οι υποδοχείς της 5-HT, ευθύνονται κατά κύριο λόγο για τη διαδικασία ενεργοποίησης της εκσπερμάτισης. Η διέγερση των κέντρων του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού έχει ως αποτέλεσμα περισταλτικές κινήσεις του βολβοσηραγγώδη και των ισχιοσηραγγωδών μυών του πυελικού εδάφους που οδηγούν στην εκτίναξη του σπέρματος από το έξω στόμιο της ουρήθρας.
Τι συμβαίνει στην πρόωρη εκσπερμάτιση;
Η σεξουαλική ανταπόκριση των ανδρών περιγράφεται σαν μια αλληλουχία φάσεων που αφορούν σε τέσσερα στάδια: επιθυμία, διέγερση, οργασμός (εκσπερμάτιση) και χαλάρωση. Η αντρική σεξουαλική δυσλειτουργία συνήθως προκύπτει σε ένα ή περισσότερα από τα τρία πρώτα στάδια του κύκλου σεξουαλικής ανταπόκρισης, συμπεριλαμβανομένων των δυσλειτουργιών σεξουαλικής επιθυμίας (λ.χ. μειωμένη σεξουαλική επιθυμία), της διέγερσης (λ.χ. στυτική δυσλειτουργία) και του οργασμού/εκσπερμάτισης (λ.χ. πρόωρη, καθυστερημένη ή αδυναμία εκσπερμάτισης).
Η πρόωρη εκσπερμάτιση προκύπτει από την ταχεία εξέλιξη των δύο πρώτων σταδίων του κύκλου σεξουαλικής απόκρισης και δε σχετίζεται απαραιτήτως με έντονη διέγερση ή αλλαγές στη στύση. Η πρόωρη εκσπερμάτιση φαίνεται ότι αποτελεί νευροβιολογικό πρόβλημα που σχετίζεται με χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης στις περιοχές του κεντρικού νευρικού συστήματος που ρυθμίζουν την εκσπερμάτιση (εγκέφαλο και νωτιαίο μυελό).
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της;
Η πρόωρη εκσπερμάτιση αποτελεί την πιο συνηθισμένη σεξουαλική δυσλειτουργία σε άντρες κάτω των 60 ετών, συγκεκριμένα απασχολεί 1 στους 5 άντρες. Εμφανίζεται δε με την ίδια συχνότητα σε όλες τις ηλικίες. Στους άντρες που πάσχουν από πρόωρη, η σεξουαλική πράξη ολοκληρώνεται συνήθως σε 1-2 λεπτά από τη στιγμή της διείσδυσης, διότι η εκσπερμάτιση προκύπτει γρήγορα και με ελάχιστο έλεγχο. Ουσιαστικά, η φάση της διέγερσης είναι πολύ σύντομη και διακρίνεται από φυσιολογική και γρήγορη επίτευξη στύσης, αλλά και από ταχεία εκσπερμάτιση και οργασμό, χωρίς να επιτρέπει στον άντρα να απολαύσει την ερωτική πράξη.
Σύμφωνα με την Παγκόσμια Εταιρεία Σεξουαλικής Ιατρικής – ISSM, η πρόωρη εκσπερμάτιση ορίζεται ως εξής:
-
Χρόνος από τη διείσδυση μέχρι την εκσπερμάτιση (IELT) περίπου 1 λεπτό -Η εκσπερμάτιση προκύπτει πάντα ή σχεδόν πάντα πριν το πέρας ή περίπου εντός ενός λεπτού μετά την κολπική διείσδυση (είσοδο του πέους στον κόλπο)
-
Απώλεια ελέγχου της εκσπερμάτισης – Αδυναμία καθυστέρησης της εκσπερμάτισης μετά την κολπική διείσδυση
-
Αρνητικές προσωπικές επιπτώσεις εξαιτίας της πάθησης – Αρνητικές επιπτώσεις και συναισθήματα σε προσωπικό επίπεδο, όπως αγωνία, απογοήτευση και/ή αποφυγή σεξουαλικής και συναισθηματικής εγγύτητας
Η χρονική διάρκεια του ενός λεπτού βασίζεται στο γεγονός ότι σε μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες το 90% των αντρών με πρόωρη εκσπερμάτιση δήλωσαν ότι ολοκληρώνουν μέσα σε 1 λεπτό, ενώ το υπόλοιπο 10% σε χρόνο έως 2-3 λεπτά. Ο σύντομος αυτός χρόνος διάρκειας της επαφής αντανακλά τον έλεγχο που έχει ο άντρας πάνω στην εκσπερμάτιση, ωστόσο δεν καθορίζει πάντα την ικανοποίηση ή τη δυσφορία του από το πρόβλημα. Γι’ αυτό και στον ορισμό προστέθηκε ο έλεγχος της εκσπερμάτισης που προσδιορίζει καλύτερα το κατά πόσο βιώνει αρνητικές επιπτώσεις εξαιτίας της πάθησης, όπως χαμηλό επίπεδο ικανοποίησης από την σεξουαλική ζωή και προσωπικό άγχος.
Πόσοι τύποι πρόωρης εκσπερμάτισης υπάρχουν;
Διακρίνουμε δύο τύπους πρόωρης εκσπερμάτισης, εκ των οποίων ο πρώτος είναι σαφώς ο συχνότερος:
-
Πρωτοπαθής (αναφερόμενη και ως «χρόνια») – δηλαδή ο άνδρας βίωσε το πρόβλημα από την πρώτη σεξουαλική του εμπειρία και διαρκεί εφ’ όρου ζωής. Σε αυτήν την περίπτωση η εκσπερμάτιση προκύπτει πολύ γρήγορα, είτε πριν την κολπική διείσδυση, ή σε λιγότερο από 1-2 λεπτά μετά τη διείσδυση.
-
Δευτεροπαθής (αναφερόμενη και ως «επίκτητη») – εμφανίζεται σταδιακά ή ξαφνικά, ενώ μέχρι τότε είχε έλεγχο της εκσπερμάτισης ή αυτή γινόταν σε χρόνο που θεωρούσε επαρκή για να απολαμβάνει τη σεξουαλική πράξη.
Η δευτεροπαθής προκαλείται από ψυχολογικούς και σωματικούς παράγοντες.
Οι βασικές σωματικές αιτίες που προκαλούν την επίκτητη μορφή είναι οι εξής:
-
Παθήσεις του προστάτη, και ειδικότερα χρόνια προστατίτιδα
-
Στυτική Δυσλειτουργία (ΣΔ)
-
Υπερθυρεοειδισμός
-
Χρήση ψυχοτρόπων ουσιών
Οι βασικές ψυχολογικές αιτίες είναι οι εξής:
-
Στρες
-
Άγχος για την απόδοση κατά τη σεξουαλική επαφή
-
Χαμηλή αυτοπεποίθηση / αυτοεκτίμηση
-
Δυσκολίες στις σχέσεις / αρνητικές εμπειρίες
Ποιες παθήσεις προκαλούν πρόωρη εκσπερμάτιση;
Οι παθήσεις του θυρεοειδή και κυρίως ο υπερθυρεοειδισμός είναι οι μόνες γνωστές σήμερα οργανικές παθήσεις που έχουν ως σύμπτωμα την πρόωρη εκσπερμάτιση. Αποκαθίσταται δε το πρόβλημα αμέσως μόλις ρυθμιστεί η θυρεοειδοπάθεια.
Παθήσεις που πρόσκαιρα προκαλούν πρόωρη εκσπερμάτιση δευτερογενώς είναι και οι φλεγμονές του προστάτη (χρόνια προστατίτιδα), καθώς και η στυτική δυσλειτουργία. Γι’ αυτό και πρέπει να αντιμετωπίζονται αρχικά και αν το πρόβλημα της εκσπερμάτισης παραμένει, τότε αντιμετωπίζουμε και την πρόωρη.
Μπορεί να βοηθηθεί ένας άντρας με πρόωρη εκσπερμάτιση;
Παρά τη συχνότητα εμφάνισής της, αποτελεί μια από τις παθήσεις που έχουν την ελλιπέστερη διάγνωση και θεραπεία. Και είναι αλήθεια πως η πρόωρη εκσπερμάτιση παραμένει μια πάθηση που δύσκολα διαγιγνώσκεται και θεραπεύεται, κυρίως επειδή οι άντρες τις περισσότερες φορές δεν θέλουν να συζητήσουν τα συμπτώματα με τους γιατρούς, είτε επειδή ντρέπονται, είτε εξαιτίας της πεποίθησης ότι η πάθησή τους δεν αντιμετωπίζεται. Επίσης, οι άντρες που υποφέρουν, συχνά πιστεύουν ότι δεν υπάρχει επαρκής θεραπεία για το πρόβλημα τους. Μελέτες έδειξαν ότι μόλις το 9% των ανθρώπων που έχουν αντιληφθεί μόνοι τους τα συμπτώματα της ΠΕ έχουν επισκεφθεί γιατρό και από αυτήν την μικρή ομάδα, το 70% διαγνώστηκε τυχαία, κατά τη διάρκεια επίσκεψης για άλλο ιατρικό πρόβλημα. Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι από το 91% των αντρών που δεν συμβουλεύτηκαν ποτέ γιατρό, το 52.2% δήλωσε ότι δεν είχαν καν σκεφτεί αυτήν την εκδοχή.
Ποιες οι επιπτώσεις της πρόωρης εκσπερμάτισης;
Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι άντρες που πάσχουν από πρόωρη εκσπερμάτιση βιώνουν:
-
«Ελάχιστο» ή «ελλιπή» έλεγχο της εκσπερμάτισης (95%)
-
«Ήπιο» έως «ακραίο» προσωπικό άγχος (90%)
-
«Ελάχιστη» ή «ελλιπή» ικανοποίηση από τη σεξουαλική συνεύρεση (57%)
-
Δυσφορία δική τους και της συντρόφου, που σχετίζεται με την εκσπερμάτιση (63%)
Ο αντίκτυπος του προβλήματος στην αυτοεκτίμηση του ατόμου μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, αίσθημα ντροπής, απογοήτευση και κατάθλιψη.
Σημαντικές είναι επίσης οι επιπτώσεις στις συντρόφους των αντρών, όπως αυτό φαίνεται από εκτιμήσεις και των δύο:
-
60% των συντρόφων αντρών με πρόωρη δήλωσαν ότι δεν ικανοποιούνται κατά την σεξουαλική πράξη.
-
60% των αντρών με πρόβλημα δήλωσαν ότι η σχέση τους ίσως να ήταν πιο ισχυρή αν μπορούσαν να ικανοποιήσουν σεξουαλικά τους συντρόφους τους και ότι θα αναζητούσαν ιατρική θεραπεία αν ο/η σύντροφος τους το πρότεινε,
-
75% όσων έχουν ήδη αναζητήσει λύσεις, το έκαναν προκειμένου να βελτιώσουν τη σεξουαλική ικανοποίηση των συντρόφων τους
Τι περιλαμβάνει η διαγνωστική προσέγγιση του προβλήματος;
Ο εξειδικευμένος γιατρός (ανδρολόγος ή σεξολόγος) είναι εξοικειωμένος με την ανοικτή συζήτηση σεξουαλικών θεμάτων και θα σας κάνει να αισθανθείτε άνετα. Μια κλασική πρόταση για να ανοίξετε τη συζήτηση και να σπάσει ο πάγος είναι: «Γιατρέ έχω ένα σεξουαλικό πρόβλημα και θα ήθελα να μου πείτε αν μπορώ να το συζητήσω μαζί σας». Εκείνος άμεσα θα αποκριθεί –εφ’ όσον ασχολείται με τη σεξουαλική ιατρική- και έχει τον τρόπο να σας ενθαρρύνει για τη λήψη σεξουαλικού ιστορικού. Το σωστό σεξουαλικό ιστορικό εμπεριέχει ερωτήσεις προσωπικές, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη διάγνωση:
-
Από πότε άρχισε το πρόβλημα,
-
Πώς άρχισε,
-
Αν υπήρχε σε όλες τις σχέσεις, πάντα η περιστασιακά,
-
Πόσος είναι ο χρόνος μέχρι την εκσπερμάτιση,
-
Πόσο έχει επηρεάσει το πρόβλημα εσάς και τη σεξουαλική σας ζωή,
-
Πώς αισθάνεται και πως αντιδρά η σύντροφος σας.
Στη συνέχεια θα ληφθεί ιατρικό ιστορικό με καταγραφή όλων των παθήσεων και των φαρμάκων που έχετε πάρει. Μετά ακολουθεί η κλινική εξέταση που περιλαμβάνει και τη δακτυλική εξέταση του προστάτη. Τέλος, ο ιατρός μπορεί να σας ζητήσει εργαστηριακό έλεγχο που τυπικά περιλαμβάνει ορμονικές εξετάσεις του θυρεοειδή, και ίσως καλλιέργεια σπέρματος σε υποψία λοίμωξης του προστάτη.
Στην όλη διαδικασία ο ιατρός μπορεί να σας ζητήσει τη συμπλήρωση ενός ειδικού ερωτηματολογίου για την πρόωρη εκσπερμάτιση που θα επιτρέψει την πιο αντικειμενική αξιολόγηση του προβλήματος και τη σύγκριση με το αποτέλεσμα της θεραπείας.
Τι θεραπείες υπάρχουν;
Για δεκαετίες η πρόωρη εκσπερμάτιση θεωρείτο καθαρά ψυχολογικό πρόβλημα και θεραπευόταν με συμπεριφορικές κυρίως προσεγγίσεις. Αργότερα έγιναν διαθέσιμες θεραπείες με φάρμακα και πρόσφατα, εγκρίθηκε επίσημα η συνταγογράφησή τους. Συχνά, άλλωστε, το πρόβλημα έχει ως αίτια οργανικούς/ νευροβιολογικούς παράγοντες που είναι ιάσιμοι. Εάν λοιπόν οφείλεται σε κάποια άλλη πάθηση (π.χ. υπερθυρεοειδισμός, μη-διαγνωσμένη χρόνια προστατίτιδα) τότε η θεραπεία της βασικής νόσου θα αποκαταστήσει το πρόβλημα.
Στην περίπτωση της πρωτοπαθούς πρόωρης εκσπερμάτισης, οι γιατροί είναι πλέον σε θέση να προσφέρουν διάφορες επιλογές στους ασθενείς τους, όπως φαρμακευτική αγωγή και ψυχοσεξουαλικές θεραπείες.
Αποδίδουν οι τεχνικές αυτοβοήθειας;
Τεχνικές αυτοβοήθειας, όπως χρήση διπλού προφυλακτικού ή προφυλακτικού που περιέχει αναισθητική ουσία (προφυλακτικά επιβράδυνσης), τα οποία δημιουργούν ελαφριά αίσθηση μουδιάσματος, μπορεί να είναι εν μέρει αποτελεσματικά για σύντομο χρονικό διάστημα, στην ουσία όμως ενδέχεται να επιδεινώσουν αντί να εξαλείψουν το πρόβλημα επειδή μειώνουν τις σεξουαλικές αισθήσεις που πρέπει να τεθούν σε έλεγχο για να βελτιωθεί η πάθηση.
Ο αυνανισμός πριν τη σεξουαλική πράξη είναι επίσης μια τεχνική που υιοθετούν πολλοί νέοι άντρες. Μετά τον αυνανισμό το πέος απευαισθητοποιείται και έχει μεγαλύτερο χρόνο μέχρι την εκσπερμάτιση εάν γίνει εφικτή μια δεύτερη στύση. Άλλες τεχνικές που συχνά υιοθετούνται είναι το να κάνουν μη σεξουαλικές σκέψεις κατά τη διάρκεια της επαφής, προκειμένου να διασπάσουν την προσοχή τους με κάτι μη σεξουαλικό και να αναστείλουν την εκσπερμάτιση. Αυτές οι τεχνικές αυτοβοήθειας, συνήθως δεν λύνουν το πρόβλημα και επιπλέον, ενδέχεται να δημιουργήσουν πρόβλημα στύσης.
Τέλος θα πρέπει να τονιστεί ότι προμήθεια σκευασμάτων είτε από το διαδίκτυο, είτε των καλούμενων φυτικών προϊόντων, είναι πρακτικά άγνωστης προέλευσης και σύστασης και συνεπώς άγνωστης ασφάλειας.
Υπάρχει φαρμακευτική θεραπεία;
Υπάρχουν διάφορα σκευάσματα που λαμβάνονται από το στόμα και δίνονται με ιατρική συνταγή και έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία.
Τοπικά αναισθητικά
Εφαρμόζονται κρέμες και σπρέι στο πέος (κυρίως στη βάλανο) που περιέχουν αναισθητικά συστατικά όπως λιδοκαΐνη και πριλοκαΐνη για την απευαισθητοποίηση της βαλάνου του πέους ώστε να καθυστερούν την εκσπερμάτιση με μέτρια αποτελέσματα. Ωστόσο, είναι δύσκολο να πετύχει κανείς τη δοσολογία των εν λόγω τοπικών αναισθητικών σκευασμάτων, με αποτέλεσμα να προκαλούν μούδιασμα του πέους, και αν υπάρξει υπέρβαση δοσολογίας οδηγούν σε απώλεια στύσης και/ή αδυναμία εκσπερμάτισης. Επίσης, είναι πολύ πιθανό το αναισθητικό συστατικό να μεταφερθεί στον κόλπο της συντρόφου προκαλώντας μειωμένη αισθητικότητα, ακόμη και δυσκολία στον οργασμό. Γι’ αυτό ο άνδρας που τα χρησιμοποιεί πρέπει πριν την επαφή να πλύνει σχολαστικά το πέος του.
Αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης
Η μόνη, αποδεδειγμένα αποτελεσματική, φαρμακευτική βοήθεια για την πρόωρη εκσπερμάτιση είναι η χορήγηση αναστολέων επαναπρόσληψης της σεροτονίνης που λαμβάνεται από το στόμα, δρα στα εγκεφαλικά και νωτιαία κέντρα, και επιβραδύνει την εκσπερμάτιση. Το πρόβλημα με τα φάρμακα αυτά ήταν η καθυστερημένη δράση τους και η μη ύπαρξη ένδειξης για την πάθηση. Τα τελευταία χρόνια όμως κυκλοφορεί στην Ευρώπη σκεύασμα με ένδειξη ειδικά την πρόωρη εκσπερμάτιση, η δαποξετίνη. Η φαρμακευτική αυτή θεραπεία δρα μέσα σε μια ώρα κι έτσι μπορεί να χρησιμοποιείται συχνά και μόνον όταν πρόκειται ο άντρας να έρθει σε σεξουαλική επαφή (χρήση κατ’ επίκληση). Μελέτες έχουν δείξει ότι αυξάνει το χρόνο μέχρι την εκσπερμάτιση 3-4 φορές, βελτιώνει τον έλεγχο και αυξάνει τη σεξουαλική ικανοποίηση των αντρών και των συντρόφων τους. Το φάρμακο μπορεί επίσης να συνδυαστεί για πιο μόνιμα αποτελέσματα με τις διάφορες ψυχοσεξουαλικές θεραπείες. Φυσικά, όπως κάθε φάρμακο, θα πρέπει να δίδεται μόνο από το γιατρό σας, ο οποίος θα πρέπει να σας ενημερώνει αναλυτικά για τη χρήση του και τις τυχόν παρενέργειές του.
Οι ψυχοσεξουαλικές θεραπείες βοηθούν;
Υπάρχουν ειδικές θεραπείες και ασκήσεις που γίνονται υπό την καθοδήγηση σεξολόγου και στοχεύουν στο να εκπαιδεύσουν τους άντρες να αναγνωρίζουν σημάδια πριν από την εκσπερμάτιση, και να βελτιώνουν τον έλεγχο της εκσπερμάτισης.
Οι δύο συνηθέστερες συμπεριφοριστικές τεχνικές είναι:
-
η τεχνική «διακοπής-έναρξης» και
-
η τεχνική «πίεσης» (της βαλάνου)
Υπάρχουν διάφορες παραλλαγές των εν λόγω τεχνικών, ωστόσο η κλινική εμπειρία έδειξε ότι μετά την αρχική επιτυχία της τάξεως του 50-60%, δεν καταφέρνουν να προσφέρουν μακροχρόνια βελτίωση και το πρόβλημα υποτροπιάζει.
Αντί της τεχνικής «διακοπής-έναρξης», η οποία μπορεί να αποβεί ελάχιστα ικανοποιητική για τη σύντροφο, σήμερα οι άντρες μαθαίνουν να μετριάζουν και να μειώνουν το επίπεδο διέγερσης εκτελώντας αργές, αισθησιακές κινήσεις ενώ ανασαίνουν βαθιά και αργά. Ο στόχος είναι να διατηρηθεί το επίπεδο διέγερσης κάτω από το όριο εκσπερμάτισης, διατηρώντας παράλληλα μια ικανοποιητική στύση. Στην προσπάθεια αυτή, ο σεξολόγος μπορεί να σας προτείνει τη χρήση ειδικών συσκευών, που προκαλούν εστιασμένο ερεθισμό στο πέος και χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο των ασκήσεων απευαισθητοποίησης, στο σπίτι, είτε με τον αυνανισμό, είτε με εκτέλεση ασκήσεων που εμπλέκουν και τη σύντροφο. Οι τεχνικές ελέγχου της αναπνοής τέλος, φαίνεται πως επιδρούν χαλαρωτικά και έχουν αποτελέσματα.
Ποιοι είναι οι θεραπευτικοί στόχοι;
Οι θεραπευτικοί στόχοι στην πρόωρη εκσπερμάτιση δεν εστιάζονται μηχανιστικά μόνο στην αύξηση του χρόνου μέχρι την εκσπερμάτιση, γιατί τότε ξέρουμε ότι η υποτροπή δε θα αργήσει να έρθει. Η ολιστική αντιμετώπιση του άντρα με πρόβλημα έχει σκοπό να αποκτήσει ή να ανακτήσει τον έλεγχο της εκσπερμάτισης, γιατί μόνο έτσι θα βελτιωθεί η συναισθηματική εγγύτητα και θα αυξηθεί η σεξουαλική ικανοποίηση και των δύο συντρόφων.
ΚΑΜΨΗ ΠΕΟΥΣ (ΝΟΣΟΣ PEYRONIE)
Τί είναι;
Η κάμψη του πέους κατά τη διάρκεια της στύσης, που οφείλεται στην ανάπτυξη ινώδους πλάκας ή πολλαπλών πλακών στο λευκό χιτώνα (tunica albuginea) του πέους. Το άτομο προηγουμένως είναι φυσιολογικό και αναπτύσσει την κάμψη σε κάποια φάση της ενήλικης ζωής του.
Πώς εκδηλώνεται;
Ο συνήθως μεσήλικος ασθενής παραπονείται για εμφάνιση κάμψης του πέους προς άλλοτε άλλη κατεύθυνση. Η στύση μπορεί να είναι επώδυνη και να συνοδεύεται από παραμόρφωση του πέους σε μορφή “κλεψύδρας”. Η όλη κατάσταση μπορεί να συνοδεύεται και από στυτική δυσλειτουργία.
Πού οφείλεται;
Πρόκειται για αινιγματική νόσο της οποίας η ακριβής αιτιολογία είναι άγνωστη. Πιστεύουμε ότι η κατάσταση εκλύεται από τραυματισμό του λευκού χιτώνα κατά τη διάρκεια της στύσης και της σεξουαλικής επαφής. Το τραύμα συνοδεύεται από απρόσφορη αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματας, που ως συνέπεια έχει τη διήθηση της τραυματικής περιοχής από ινοβλάστες και κολλαγόνο και τη δημιουργία της ινώδους πλάκας. Κατά την εξέλιξη της νόσου η πλάκα απασβεστώνεται (os penis).
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση γίνεται καταρχήν με τη βοήθεια του ιστορικού του ασθενή και ιδιαίτερα την αυτοφωτογραφία του πέους σε στύση (προφίλ και ανφάς λήψεις). Ιδιαίτερη βοήθεια προσφέρει το υπερηχογράφημα του πέους, με το οποίο απεικονίζεται λεπτομερώς η ανατομική υφή του πέους και κυρίως οι πλάκες. Η μορφολογία των πλακών και η απασβέστωση αυτών έχουν προγνωστική αξία για την εξέλιξη της νόσου. Σε περίπτωση όπου συνυπάρχει στυτική δυσλειτουργία μπορεί να εκτελεστεί έγχρωμο υπερηχογράφημα (triplex πέους) μετά από τεχνητή πρόκληση στύσης με ενδοπεϊκή ένεση αγγειοδραστικών ουσιών.
Πώς θεραπεύεται;
Η νόσος έχει παράξενη και απρόβλεπτη κλινική εξέλιξη. Σε μεγάλο ποσοστό ασθενών είναι αυτοϊώμενη μετά από την πάροδο αρκετών μηνών. Σε αρκετούς, ωστόσο, παρουσιάζει σταδιακή επιδείνωση τόσο της κάμψης, όσο και του πόνου.
Εμπειρικές θεραπείες που έχει βρεθεί ότι απαλύνουν τα συμπτώματα είναι η βιταμίνη Ε (Eviol) σε υψηλές δόσεις, η ταμοξιφένη και το παρα-αμινο-βενζοϊκό οξύ (Potaba). Έχουν αναφερθεί καλά αποτελέσματα με την ιοντοφόρηση βεραπαμίλης, καθώς και με ενέσεις ουσιών (βεραπαμίλη, κορτιζόνη, ιντερφερόνη) εντός των πλακών. Η ταυτόχρονη χρήση συσκευών επιμήκυνσης θεωρείται ότι βοηθά.
Στην περίπτωση που οι πλάκες είναι επασβεστωμένες θεωρούμε ότι η νόσος είναι σταθεροποιημένη, οπότε οι συντηρητικές θεραπείες δεν έχουν αξία. Εάν η κάμψη είναι έντονη συνιστάται χειρουργική διόρθωση. Η επιλογή της τεχνικής είναι θέμα του Ουρολόγου και μπορεί είτε να γίνει πτύχωση του λευκού χιτώνα αντιδιαμετρικά (Nesbit, Yachia), είτε εκτομή της πλάκας και χρήση εμβαλώματος (Goretex, πτωματική περιτονία, αγγειακά μοσχεύματα). Βασικό μειονέκτημα των επεμβάσεων η πιθανότητα βράχυνσης του πέους, η δημιουργία ψηλαφητών κοκκιωμάτων κάτω από το δέρμα καθώς και η εμφάνιση στυτικής δυσλειτουργίας. Σε ακραίες περιπτώσεις σοβαρής κάμψης και στυτικής δυσλειτουργίας συνιστάται η τοποθέτηση πεϊκής πρόθεσης.
Ορισμένοι έχουν αναφέρει καλά αποτελέσματα με τη χρήση εξωσωματικής λιθοθρυψίας των επασβεστωμένων πλακών. Η πρακτική αυτή θεωρείται πειραματική.
ΠΡΙΑΠΙΣΜΟΣ
Τί είναι ο πριαπισμός;
Ο πριαπισμός είναι μία παθολογική κατάσταση κατά την οποία η στύση του πέους διαρκεί περισσότερο από 4 ώρες, χωρίς να υπάρχουν σωματικά ή ψυχικά ερεθίσματα. Δημιουργείται όταν το αίμα παγιδεύεται μέσα στο πέος και δεν μπορεί να παροχετευθεί. Συχνά είναι επώδυνο και αποτελεί μια επείγουσα ουρολογική κατάσταση.
Ο πριαπισμός είναι μια σχετικά σπάνια οντότητα (λιγότερο από μία περίπτωση ανά 100.000 άτομα ανά έτος) και μπορεί να συμβεί σε όλες τις ηλικίες.
Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν: πόνος στο πέος και σκληρή στύση.
Τι προκαλεί τον πριαπισμό;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αιτία του πριαπισμού είναι άγνωστη (ιδιοπαθής). Ωστόσο, ασθενείς με νοσήματα του αίματος, και ειδικά με δρεπανοκυτταρική αναιμία, μπορεί να αναπτύξουν πριαπισμό. Μερικές αιματολογικές, μεταβολικές ή νευρολογικές διαταραχές καθώς επίσης και φάρμακα θέτουν τους ασθενείς σε υψηλό κίνδυνο. Σε σπάνιες περιπτώσεις, ο πριαπισμός μπορεί να προσβάλει ακόμα και παιδιά με δρεπανοκυτταρική αναιμία.
Πώς γίνεται η διάγνωση του πριαπισμού ;
Το πέος αποτελείται από δύο κοίλα όργανα (σηραγγώδη σώματα) και μία μάζα από σπογγώδη ιστό (σπογγώδες σώμα). Η στύση είναι αποτέλεσμα της χαλάρωσης των λείων μυϊκών ινών και της αυξημένης ροής αίματος στα σηραγγώδη σώματα. Αυτό προκαλεί διόγκωση και σκληρότητα. Στον πριαπισμό, το σπογγώδες σώμα και η βάλανος του πέους (το κεφάλι) δεν διογκώνονται όπως σε μία κανονική στύση.
-
Ιατρικό Ιστορικό: περιλαμβάνει τη διάρκεια της στύσης, την παρουσία και το βαθμό του πόνου, προηγούμενο ιστορικό πριαπισμών και η αντιμετώπισή τους, τρέχουσα κατάσταση στυτικής λειτουργίας, χρήση φαρμάκων και ναρκωτικών, άλλες συγκεκριμένες ασθένειες (δρεπανοκυτταρική νόσος), τραύμα στο πέος ή στην περιοχή μεταξύ οσχέου και πρωκτού
-
Φυσική εξέταση: περιλαμβάνει προσεκτική εξέταση του πέους και του περινέου
-
Εξετάσεις αίματος: περιλαμβάνουν αναρρόφηση αίματος από τα σηραγγώδη σώματα του πέους και ανάλυση αερίων αίματος για να καθοριστεί το είδος του πριαπισμού (μία λεπτή βελόνα τοποθετείται στο πέος, αναρροφάται λίγο αίμα και στέλνεται στο εργαστήριο για ανάλυση)
-
Απεικόνιση πέους: περιλαμβάνει έγχρωμο υπερηχογράφημα Doppler του πέους για να δείξει πώς το αίμα ρέει μέσα στο πέος και μαγνητική τομογραφία για να εξεταστεί η υγεία των μυών και για να απεικονιστεί τυχόν ινώδης ιστός στο πέος
Αντιμετώπιση πριαπισμού
Ο στόχος της αντιμετώπισης του πριαπισμού είναι να καταστείλει τη στύση και να αποτρέψει μόνιμη στυτική δυσλειτουργία.
Συντηρητική και επεμβατική αντιμετώπιση
Ανάλογα με την αιτία επιλέγεται και η θεραπεία. Η συντηρητική αντιμετώπιση περιλαμβάνει γυμναστική, εκσπερμάτωση και εφαρμογή πάγου. Προτείνεται για ασθενείς με πριαπισμό με διάρκεια >4 ώρες.
Η θεραπεία είναι στην ουσία η χειρουργική αντιμετώπιση. Η χειρουργική αντιμετώπιση ενδείκνυται σε επείγουσες περιπτώσεις, μόνο όταν αποτύχουν οι συντηρητικές. Το χειρουργείο γίνεται για να μειωθεί η καταστροφή του ιστού από τη χαμηλή ροή αίματος στο πέος και για να μειωθούν οι πιθανότητες μόνιμης στυτικής δυσλειτουργίας.
Αντιμετώπιση πριαπισμού
Η θεραπεία του πριαπισμού είναι η αναρρόφηση αίματος από τα σηραγγώδη σώματα. Γίνεται τοπική αναισθησία στο πέος, αναρροφάται το αίμα και γίνονται πλύσεις με φυσιολογικό ορό και φάρμακα ονομαζόμενα α-αγωνιστές (αν χρειάζεται) που εγχέονται στα σηραγγώδη σώματα. Η διαδικασία έχει μεγάλο ποσοστό επιτυχίας και μπορεί να επαναληφθεί όταν χρειάζεται.
Η θεραπεία δεύτερης γραμμής στην ουσία είναι το χειρουργείο. Ενδείκνυται μόνο σε επείγουσες περιπτώσεις, μόνο όταν αποτύχουν τα συντηρητικά μέτρα και η θεραπεία πρώτης γραμμής. Για τον πριαπισμό χαμηλής ροής υπάρχουν κυρίως δύο τύποι χειρουργικής αντιμετώπισης:
-
το χειρουργείο πεϊκής παράκαμψης
-
η εμφύτευση πεϊκής πρόθεσης.
-
Ποια είναι η πρόγνωση;
Οι περισσότεροι ασθενείς που παθαίνουν πριαπισμό αναρρώνουν εξαιρετικά, αν αντιμετωπιστούν άμεσα. Η άμεση αντιμετώπιση του πριαπισμού μειώνει τον κίνδυνο για μόνιμα προβλήματα επίτευξης και διατήρησης της στύσης.